Η σχέση του Κομμουνιστικού Κόμματος προς τη θρησκεία

Απόσπασμα από το βιβλίο του Π. Α. Παβέλκιν ''Τι είναι θρησκεία'', εκδόσεις Β.ΓΙΑΝΝΙΚΟΣ, 1962 [θα ακολουθήσουν άλλα δύο μέρη επί του θέματος] 

Κάποτε ρωτάνε : αφού η θρησκεία είναι αντίθετη προς την επιστήμη και δεν μπορεί να είναι ωφέλιμη στους εργάτες, αλλά αντίθετα επιδρά αρνητικά σ' αυτούς, τότε γιατί το κράτος των εργατών δεν κλείνει τις εκκλησίες, τις καθολικές εκκλησίες, τα τζαμιά και τους άλλους οίκους λατρείας ; Γιατί το Κομμουνιστικό κόμμα και η Σοβιετική κυβέρνηση δεν απαγορεύουν την εκτέλεση των θρησκευτικών ιεροτελεστιών ;

Οι κομμουνιστές δίνουν την εξής απάντηση σ' αυτό το ζήτημα : η θρησκεία είναι ιδεολογία, είναι μορφή της κοινωνικής συνείδησης των ανθρώπων. Στο έργο του ξεπεράσματος των θρησκευτικών προλήψεων δεν μπορούμε να έχουμε επιτυχία με διοικητικά μέτρα, με διαταγές και απαγορεύσεις, αλλά πριν απ' όλα με ιδεολογική δραστηριότητα, με διαφώτιση και πειθώ.

Οι θρησκευτικές δοξασίες ζουν στη συνείδηση των πιστών, στο πνεύμα τους. Η συνείδηση όμως δεν αλλάζει με τη βία, με διοικητικά μέτρα, με διαταγές. Για να αλλάξει η συνείδηση των ανθρώπων, χρειάζεται μεγάλη ιδεολογική εργασία : πρέπει ορισμένες ιδέες στη δοσμένη περίπτωση οι θρησκευτικές δοξασίες, να αντικατασταθούν με άλλες ιδέες, με τις επιστημονικές γνώσεις, με την υλιστική κοσμοθεωρία. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την πειθώ, με μακρόχρονη και με σώφρονη προπαγάνδα των επιστημονικών, των αθεϊστικών γνώσεων.

Αν δηλώσουμε απλώς σε ένα θρήσκο άνθρωπο : ''Δεν υπάρχει θεός και συνεπώς σου απαγορεύουμε να πιστεύεις, να προσεύχεσαι σ' αυτόν και να εκτελείς θρησκευτικές ιεροτελεστίες'', τότε αυτός δεν θα μας πιστέψει, θα εξοργισθεί και θα συνεχίσει να κάνει προσευχές, να πηγαίνει στην εκκλησία και να διαπαιδαγωγεί τα παιδιά του με θρησκευτικό πνεύμα.

Τα ζητήματα της ιδεολογίας είναι αδύνατο να τα αντιμετωπίσουμε με διοικητικά μέτρα, εδώ χρειάζεται να πεισθούν οι άνθρωποι. Δεν χρειάζεται η απαγόρευση, αλλά η προσεκτική, η βαθιά, η υπομονητική εξήγηση. Πρέπει να εξηγηθεί και μπορούμε να πούμε όχι μια φορά και δυο, αλλά πολλές, ότι όλα στη φύση, [ η αντικατάσταση της ημέρας με τη νύχτα, η βροχή και το χιόνι, η αστραπή και η βροντή, η κακή και η καλή σοδειά, η αρρώστια και η ανάρρωση] οφείλονται σε φυσικές αιτίες και όχι στη θέληση του θεού.

Όταν ο πιστός άνθρωπος αφομοιώνει την επιστημονική μαρξιστική κοσμοθεωρία και αποκτήσει την επιστημονική μαρξιστική κοσμοθεωρία και αποκτήσει γνώσεις ώστε να ερμηνεύει επιστημονικά τα φαινόμενα της φύσης και της κοινωνίας, τότε θα καταλάβει το ασύστατο της θρησκείας και θα απαλλαγεί από τις θρησκευτικές πλάνες. Τότε μόνος του, εκούσια θα πάψει να πιστεύει στο θεό και να εκπληρώνει θρησκευτικές ιεροτελεστίες. Η μόρφωση και η πειθώ είναι το πιο σωστό μέσο για να ξεπεραστούν οι θρησκευτικές δοξασίες και οι προλήψεις στον τρόπο ζωής, μέσα στη σοσιαλιστική κοινωνία.

Αφού στη σοσιαλιστική κοινωνία έχουν εξαφανισθεί οι εκμεταλλευτικές τάξεις, κι' έτσι έχουν ανατραπεί οι ταξικές βάσεις της θρησκείας και γενικά έχουν εκριζωθεί οι κοινωνικές της ρίζες, ισχυρό μέσο για το ξεπέρασμα της θρησκείας έγινε η επιστημονική αθεϊστική προπαγάνδα, η άνοδος του πολιτιστικού επιπέδου του πληθυσμού, η διαφώτιση των λαϊκών μαζών.

Οι θρησκευτικές προλήψεις εμποδίζουν την ανάπτυξη των δημιουργικών δυνάμεων των λαϊκών μαζών. Γι' αυτό το Κομμουνιστικό κόμμα, που ύψιστο σκοπό έχει την ευημερία του λαού, δεν μπορεί να μένει αδιάφορο προς τις θρησκευτικές προλήψεις. Το Κομμουνιστικό κόμμα προπαγανδίζει την αθεϊστική, υλιστική κοσμοθεωρία, οργανώνει την πολιτικο - διαπαιδαγωγική και πολιτιστικο - διαφωτιστική εργασία για να ξεπεραστούν οι θρησκευτικές προλήψεις, που εξακολουθούν να υπάρχουν σε ένα τμήμα του πληθυσμού της Σοβιετικής Ένωσης.

Το Κομμουνιστικό κόμμα αντιπαλεύει τη θρησκεία όχι με διοικητικά μέσα, ούτε με απαγορεύσεις και κλείσιμο των εκκλησιών και των άλλων οίκων λατρείας, αλλά με την πειθώ, με την ανάπτυξη της επιστημονικής αθεϊστικής προπαγάνδας.

Η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ στις θέσεις της στις 10 Νοεμβρίου του 1954 ''Για τα λάθη στη διεξαγωγή της επιστημονικής αθεϊστικής προπαγάνδας ανάμεσα στον πληθυσμό'' τονίζει ότι '' τα διοικητικά μέτρα και οι προσβλητικές επιθέσεις εναντίον των πιστών και των λειτουργών μόνο κακό μπορεί να φέρουν και να συντελέσουν στην εδραίωση κι' ακόμα στο δυνάμωμα των θρησκευτικών τους προλήψεων''. Η διοικητική επέμβαση στα ζητήματα της εκκλησίας, στην εκπλήρωση των θρησκευτικών ιεροτελεστιών μπορεί να προκαλέσει μόνο τη δυσαρέσκεια και την οργή των πιστών και να τους σπρώξει στην υπεράσπιση της θρησκείας και της εκκλησίας, με περισσότερη προθυμία. Οι απαγορεύσεις μπορεί να δημιουργήσουν για τους παράγοντες της εκκλησίας τη φήμη του ''μάρτυρα'' για την πίστη και να συντελέσουν, όχι στον αδυνάτισμα, αλλά στο δυνάμωμα της θρησκείας, στην υπόθαλψη του θρησκευτικού φανατισμού και του σκοταδισμού.

Το Κομμουνιστικό κόμμα απαιτεί να γίνεται με τέτοιο τρόπο η επιστημονική αθεϊστική προπαγάνδα, ώστε σε καμιά περίπτωση να μην προσβάλλεται το αίσθημα των πιστών.

Στο πρόγραμμα του Κομμουνιστικού Κόμματος που ψηφίστηκε στο 8ο συνέδριο του ΡΚΚ [μπ.] το 1919 τονίζεται ότι το κόμμα προσπαθεί να απαλλάξει τους εργαζόμενους από τις θρησκευτικές προλήψεις και οργανώνει την '' πιο πλατιά επιστημονικο - διαφωτιστική και αντιθρησκευτική προπαγάνδα. Επίσης πρέπει με μεγάλη φροντίδα να αποφεύγουμε κάθε προσβολή των συναισθημάτων των πιστών, που συντελεί μόνο στην εδραίωση του θρησκευτικού φανατισμού''.

Η βάναυση και προσβλητική συμπεριφορά απέναντι στους θρήσκους ανθρώπους εμποδίζουν το έργο της κομμουνιστικής τους διαπαιδαγώγησης και προκαλούν οργή και δυσαρέσκεια, στη Σοβιετική Ένωση όμως οι πιστοί στην πλειοψηφία τους είναι εργαζόμενοι. Το Κομμουνιστικό Κόμμα με όλη του τη δραστηριότητα, μαζί βέβαια και την αντιθρησκευτική προπαγάνδα προσπαθεί να εδραιώσει την ηθικοπολιτική ενότητα, της Σοβιετικής κοινωνίας, και να συσπειρώσει όλους τους εργάτες, τους αγρότες και τη διανόηση σε μια στενή συμμαχία για τη μεγάλη παλλαϊκή υπόθεση - την οικοδόμηση του κομμουνισμού.

Το έργο της αντιθρησκευτικής προπαγάνδας, λαθεμένα τοποθετημένο, μπορεί να πάρει μονόπλευρο χαρακτήρα και να κάνει κριτική μόνο μιας εκκλησίας, ενός θρησκευτικού ρεύματος. Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας μονόπλευρης προπαγάνδας μπορεί να το καρπωθεί όχι η επιστήμη, αλλά ένα άλλο θρησκευτικό ρεύμα. Υπήρξαν περιπτώσεις που ύστερα από την κριτική που γινόταν σε μια ορισμένη εκκλησία και στον κλήρο της, οι πιστοί απομακρύνονταν από αυτή την εκκλησία, όμως δεν γίνονταν άθεοι, αλλά ασπάζονταν κάποια άλλη, π.χ, την πίστη των βαπτιστών.

Η επιστημονική αθεϊστική προπαγάνδα δεν έχει σαν σκοπό τον αγώνα εναντίον μιας οποιασδήποτε εκκλησίας, αλλά τη διάδοση της επιστημονικής κοσμοθεωρίας, δηλαδή τον αγώνα εναντίον της ιδεολογικής ουσίας, του ιδεολογικού περιεχομένου κάθε θρησκείας, εναντίον όλων των μορφών της θρησκευτικής ιδεολογίας.

Οι εργαζόμενοι ενδιαφέρονται όχι να αντικαταστήσουν τη μια θρησκεία με την άλλη, τον ''κακό'' ιερωμένο, με τον ''καλό'' ιερωμένο.

Για το λαό όλοι οι ιερείς και όλες οι θρησκείες είναι το ίδιο πράγμα, γιατί όλες θολώνουν τη συνείδηση των ανθρώπων με τις φανταστικές αντιεπιστημονικές επινοήσεις και τους απομακρύνουν από τον αγώνα για μια ευτυχισμένη ζωή πάνω στη γη.

Η επιστημονική αθεϊστική προπαγάνδα δεν επιδιώκει να αντικαταστήσει μια θρησκεία με μια άλλη, αλλά την αντικατάσταση όλων των θρησκειών, όλων των προλήψεων και δεισιδαιμονιών με την επιστημονική, την υλιστική κοσμοθεωρία.

Όπως τονίζει η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ ''τον αγώνα εναντίον των θρησκευτικών προλήψεων στη σημερινή εποχή πρέπει να τον βλέπουμε σαν ιδεολογικό αγώνα της επιστημονικής, της υλιστικής κοσμοθεωρίας εναντίον της αντιεπιστημονικής, της θρησκευτικής κοσμοθεωρίας''.

Ο μαρξισμός - λενινισμός δείχνει την αντιεπιστημονικότητα και τη ζημιά κάθε θρησκείας και ζητάει όπως το κόμμα της εργατικής τάξης κάνει συνεπή ιδεολογικό αγώνα εναντίον όλων των μορφών της θρησκείας.

Τα πρώτα χρόνια της Σοβιετικής Εξουσίας, τότε που οι εργαζόμενοι έκαναν οξύτατη ταξική πάλη για τη νίκη του σοσιαλισμού, οι εκμεταλλευτικές τάξεις χρησιμοποιούσαν τη θρησκεία και την εκκλησία σαν όπλο του αντισοβιετικού τους αγώνα. Οι θρησκευτικές οργανώσεις ήταν η νόμιμη μορφή που κάλυπτε την αντεπαναστατική δράση πολλών κληρικών, και αιρετικών καθώς και των κουλάκων και αστοτσιφλικάδων συμμάχων τους. Γι' αυτό η αντιθρησκευτική προπαγάνδα, εκείνα τα χρόνια, διακρινόταν για τη μεγάλη της οξύτητα και γινόταν όχι μόνο δια του τύπου, με διαλέξεις και συζητήσεις, αλλά και με τη μορφή δημοσίων συζητήσεων ανάμεσα στους αθεϊστές και τους λειτουργούς της εκκλησίας, καθώς και με τη μορφή αντιθρησκευτικής καμπάνιας με την ευκαιρία των εκκλησιαστικών εορτών [Χριστούγεννα, Πάσχα, εορτές πολιούχου, κουρμάν - μπαϊράμ κλπ].

Πώς εξηγείται η αντεπαναστατική δράση των κληρικών μετά τη μεγάλη Οκτωβριανή επανάσταση ; Η σοσιαλιστική επανάσταση αφαίρεσε από την εκκλησία και τον κλήρο τα μεγάλα προνόμια και πλούτη που απολάμβαναν, σε βάρος του εργαζόμενου λαού, κατά την περίοδο του τσαρισμού.

Οι εκκλησίες και τα μοναστήρια είχαν τεράστια κτήματα και μεγάλες καταθέσεις στις καπιταλιστικές τράπεζες. Από όλα αυτά εισέπρατταν μεγάλα εισοδήματα που όμως τους τα στέρησε η Οκτωβριανή επανάσταση. Η εκκλησία και ο κλήρος δεν ήθελαν να αναγνωρίσουν την απώλεια του πλούτου τους. Ήλπιζαν ότι θα ανατραπεί η Σοβιετική εξουσία και ότι θα αποκτήσουν ξανά τα προνόμια, τα κτήματα και τα εισοδήματά τους. Γι' αυτό η εκκλησία και ο κλήρος στην πλειοψηφία τους ενίσχυαν δραστήρια τον αντεπαναστατικό αγώνα των τσιφλικάδων και της αστικής τάξης και με μεγαλοπρεπείς δεήσεις χαιρέτιζαν τα στρατεύματα των λευκοφρουρών και των επεμβασιών.

Ο πατριάρχης Τύχων με βάση τις θέσεις της τοπικής συνόδου της ορθόδοξης εκκλησίας, που έγινε στη Μόσχα το 1917, απηύθυνε μήνυμα προς τους πιστούς και τους καλούσε να παλινορθώσουν τη μοναρχική εξουσία, και την ατομική ιδιοκτησία στη γη, στις φάμπρικες και στα εργοστάσια. Ο πατριάρχης Τύχων με μυστικό μήνυμα, που απηύθυνε στις εκκλησίες, καλούσε τους λειτουργούς της εκκλησίας να εξεγείρουν τον πληθυσμό εναντίον της Σοβιετικής εξουσίας. Και όταν η Σοβιετική κυβέρνηση με επικεφαλής το Λένιν, στην προσπάθειά της να σταματήσει ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος, υπέγραψε την συνθήκη ειρήνης του Μπεστ - Λιτόφσκ με τη Γερμανία, ο πατριάρχης Τύχων δήλωσε ότι η ορθόδοξη εκκλησία δεν αναγνωρίζει αυτή τη συνθήκη ειρήνης.

Η πολιτική του Σοβιετικού κράτους και του κομμουνιστικού κόμματος υπηρετεί τα συμφέροντα της εργατικής τάξης και όλων των εργαζομένων. Και όταν οι κληρικοί, που στην πλειοψηφία τους διάκεινταν εχθρικά προς την εργατο - αγροτική Σοβιετική εξουσία, βοηθούσαν δραστήρια τους ξένους επεμβασίες και τους λευκοφρουρούς, τον Κολτσάκ, τον Ντενίκιν και τον Βράγγελ, δημιουργούσαν  τα αντεπαναστατικά ''συντάγματα της θεοτόκου'' και τα ''τάγματα του Μιχαήλ Αγγέλου'', μετέτρεπαν πολλούς ναούς σε εστίες της αντεπαναστατικής προπαγάνδας και κάποτε σε αποθήκες όπλων για τον αγώνα εναντίον των εργατών και των αγροτών, τότε το Σοβιετικό κράτος, για να σταματήσει την αντεπαναστατική δράση της εκκλησίας στέρησε από τους αντεπαναστάτες κληρικούς, μαζί με τους εκμεταλλευτές και τους τσαρικούς υπαλλήλους, τα εκλογικά τους δικαιώματα.

Όμως πέρασαν πια εκείνα τα χρόνια. Η σοβιετική εξουσία υποστηριζόμενη από τους εργάτες και τους αγρότες νίκησε όχι μόνο στον εμφύλιο πόλεμο, αλλά και στο μέτωπο της ειρηνικής οικονομικής οικοδόμησης. Ο σοσιαλισμός νίκησε όχι μόνο στην πόλη, αλλά και στο χωριό. Οι εκκλησιαστικοί παράγοντες αναγκάστηκαν να το παραδεχθούν αυτό. Οι λειτουργοί των θρησκευτικών λατρειών κατάλαβαν ότι με τον αγώνα τους εναντίον του Σοβιετικού κράτους, εναντίον του σοσιαλισμού εξεγείρουν το λαό εναντίον τους και κλονίζεται η εμπιστοσύνη των μαζών απέναντί τους όταν ανοιχτά αποκαλύπτουν την αντιδραστική, την αντιλαϊκή ουσία της θρησκείας. Στην πλειοψηφία τους οι κληρικοί, για να διατηρήσουν την επιρροή τους στους πιστούς άλλαξαν στάση απέναντι στη Σοβιετική εξουσία, σταμάτησαν την αντεπαναστατική δράση και έγιναν νομιμόφρονες απέναντι στο σοσιαλιστικό κράτος.

Αφού λοιπόν οι κληρικοί πέρασαν από την εχθρότητα σε νόμιμες θέσεις σχετικά με την εργατοαγροτική Σοβιετική εξουσία δεν υπάρχει πια λόγος να εξακολουθήσει ο περιορισμός των πολιτικών δικαιωμάτων του κλήρου. Σύμφωνα με το Σύνταγμα της ΕΣΣΔ, από το 1936 οι λειτουργοί των θρησκευτικών λατρειών άρχισαν να ασκούν τα εκλογικά τους δικαιώματα εξίσου με όλους τους άλλους πολίτες, της Σοβιετικής Ένωσης.

Απ' αφορμή αυτό και το ότι οι κομματικές και οι άλλες κοινωνικές οργανώσεις, κατά τη διάρκεια του πολέμου και στα μεταπολεμικά χρόνια, αδυνάτισαν την επιστημονική αθεϊστική προπαγάνδα, μερικοί πολίτες άρχισαν να ρωτάνε : μήπως άλλαξε το κομμουνιστικό κόμμα την αρνητική του στάση απέναντι στη θρησκεία ;

Μερικοί ιεροκήρυκες, εκμεταλλευόμενοι το αδυνάτισμα της επιστημονικής αθεϊστικής προπαγάνδας άρχισαν να κυκλοφορούν τη φήμη, ότι το κομμουνιστικό κόμμα άλλαξε στάση απέναντι στη θρησκεία και ότι συμβιβάστηκε μ' αυτή. Ακόμα οι υπερασπιστές της θρησκείας καταφεύγουν στο ότι οι εκκλησιαστικές οργανώσεις της Σοβιετικής Ένωσης άλλαξαν στάση απέναντι στη Σοβιετική εξουσία και παίρνουν σήμερα, όχι εχθρική όπως στα πρώτα χρόνια της επανάστασης, αλλά νομιμόφρονη θέση.

Αυτές οι φήμες άρχισαν ιδιαίτερα να διαδίδονται επειδή η ορθόδοξη εκκλησία και οι άλλες θρησκευτικές οργανώσεις της Σοβιετικής Ένωσης, κατά την περίοδο του πολέμου πήραν μέρος στη συγκέντρωση των μέσων για την άμυνα της χώρας και άρχισαν να εκδηλώνονται υπέρ της ειρήνης και εναντίον των υποκινητών ενός νέου παγκοσμίου πολέμου. Με βάση αυτά μερικοί πολίτες έβγαλαν το λαθεμένο συμπέρασμα, ότι τάχα η θρησκεία υπερασπίζει την υπόθεση της ειρήνης, ότι τάχα η πίστη στο θεό δεν αντιφάσκει στην επιστήμη. στο μαρξισμό - λενινισμό, ότι τάχα το κομμουνιστικό κόμμα άλλαξε τις αντιλήψεις του για τη θρησκεία. Στην πραγματικότητα το κομμουνιστικό κόμμα ούτε άλλαξε, ούτε πρόκειται να αλλάξει αντιλήψεις για τη θρησκεία. Η στάση του απέναντι στη θρησκεία είναι  η ίδια όπως πάντα.

Η πολιτική, η στρατηγική και η τακτική, η δράση του κομμουνιστικού κόμματος καθοδηγούνται από την επιστημονική τη μαρξιστικο - λενινιστική, διαλεκτικο - υλιστική κοσμοθεωρία. η επιστημονική κοσμοθεωρία είναι αντίθετη προς τη θρησκευτική κοσμοθεωρία, το κομμουνιστικό κόμμα στέκεται στις θέσεις του επιστημονικού αθεϊσμού, δηλαδή στην πλήρη και από κάθε άποψη άρνηση της πίστης στο θεό και στις άλλες υπερφυσικές δυνάμεις.

Η σχέση του κομμουνιστικού κόμματος προς τη θρησκεία εκφράζεται στα έργα των θεμελιωτών του μαρξισμού - λενινισμού, Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν, στις αποφάσεις των συνεδρίων και συνδιασκέψεων του κόμματος και στις θέσεις της κεντρικής του επιτροπής.

Ο Β. Ι. Λένιν στο άρθρο '' Η σχέση του εργατικού κόμματος προς τη θρησκεία'' έγραφε '' Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού, αυτό το απόφθεγμα του Μαρξ είναι ο ακρογωνιαίος λίθος όλης της κοσμοθεωρίας του μαρξισμού στο ζήτημα της θρησκείας''.

Η σχέση του κομμουνιστικού κόμματος, ακόμα μια φορά διατυπώθηκε καθαρά και αποφασιστικά στις θέσεις της ΚΕ του ΚΚΣΕ στις 10 Νοεμβρίου 1954 '' Για τα λάθη στην διεξαγωγή της επιστημονικής αθεϊστικής προπαγάνδας ανάμεσα στον πληθυσμό''. Το κομμουνιστικό κόμμα δήλωσε αποφασιστικά ότι πρέπει να εφαρμόζει βαθιά και συστηματική επιστημονικο - αθεϊστική προπαγάνδα.

Οι μαρξιστές έκαναν και κάνουν ανειρήνευτο ιδεολογικό αγώνα με τη θρησκεία και δεν λησμονούν ότι οι θρησκευτικές δοξασίες και ιεροτελεστίες είναι σοβαρό εμπόδιο στην ανάπτυξη της δημιουργικής δραστηριότητας των λαϊκών μαζών, εμπόδιο στην οικοδόμηση του κομμουνισμού.

Ο αγώνας εναντίον της θρησκείας είναι αναπόσπαστο κομμάτι της κομμουνιστικής διαπαιδαγώγησης. Καθήκον όλων των πολιτιστικο - διαφωτιστικών ιδρυμάτων και κοινωνικών οργανώσεων, του τύπου, της λογοτεχνίας και της τέχνης, είναι όπως, μετρημένα και με γνώση του ζητήματος, εξηγούν στον πληθυσμό τη ζημιά που προξενούν οι θρησκευτικές δοξασίες και ιεροτελεστίες, αδιάκοπα να ανεβάζουν το πολιτιστικό επίπεδο των εργαζομένων, να προπαγανδίζουν την επιστημονική αθεϊστική κοσμοθεωρία και να βοηθάνε τους θρήσκους πολίτες να απαλλαγούν από τα υπολείμματα των θρησκευτικών και των άλλων προλήψεων. 

Οι νόμοι, το αντικειμενικό περιεχόμενο των επιστημών και το επινοημένο αντικείμενο της θρησκείας

Ο άνθρωπος είναι μέρος της φύσης και μέλος της κοινωνίας και υποτάσσεται στους φυσικούς, υλικούς, αντικειμενικούς νόμους της φύσης και της κοινωνίας.

Μπορεί ο άνθρωπος να μην υποταχθεί στους νόμους της φύσης και της κοινωνίας ; Όχι δεν μπορεί.

Ο άνθρωπος δεν μπορεί να μην υπολογίζει πχ, τους νόμους της μηχανικής και να δημιουργήσει μηχανική χωρίς τριβή, δεν μπορεί να δημιουργήσει το αεικίνητο, που θα κινείται χωρίς τη δαπάνη ενέργειας.

Μήπως μπορεί ο άνθρωπος να αγνοήσει τους νόμους της βιολογίας και να πάψει να τρώει και να πίνει ; Όχι, δεν μπορεί, γιατί τότε θα χαθεί. Αν ένας οποιοσδήποτε άνθρωπος, που διάβασε θρησκευτικά ή ιδεαλιστικά βιβλία, άρχιζε να πιστεύει στα θαύματα και έπαυε πχ, να ντύνεται και να φοράει υποδήματα το χειμώνα, στις χώρες που έχουν ψυχρό κλίμα ή προσπαθούσε να περπατήσει πεζός στη θάλασσα, ασφαλώς θα εξαφανιζόταν. 

Όπως συμβαίνει στην υλική ζωή, έτσι και η πνευματική δραστηριότητα, η συνείδηση, η νόηση του ανθρώπου δεν μπορεί να αποσπασθεί από τη γύρω πραγματικότητα, από τη φύση και την κοινωνία. Η ανθρώπινη νόηση όλο της το περιεχόμενο το αντλεί από τη φύση και την κοινωνία. Η συνείδηση είναι ή σωστή ή η παραμορφωμένη αντανάκλαση της πραγματικότητας. 

Οι επιστήμες έχουν σαν περιεχόμενο, όλο τον κόσμο, όλο το Σύμπαν. Δεν υπάρχει ούτε ένας γνωστός τομέας φαινομένων, που δεν θα τον μελετάει αυτή ή εκείνη η επιστήμη. Οποιοδήποτε καινούργιο τομέα φαινομένων κι αν ανακαλύψουν οι άνθρωποι, ο τομέας αυτός θα γίνει αντικείμενο μελέτης της επιστήμης. 

Τι λοιπόν μελετάει η θρησκεία ; Τίποτε δεν μένει γι' αυτή. Τίποτε δεν έχει να μελετήσει. Οι ιεροκήρυκες υποστηρίζουν ότι αντικείμενο της θρησκείας είναι ο υπερφυσικός, ο άυλος κόσμος.

Λένε : υπάρχει ο φυσικός κόσμος που τον βλέπουμε με τα μάτια του σώματος και τον μελετάει η επιστήμη και υπάρχει και ο ουράνιος κόσμος που είναι απρόσιτος στην επιστημονική γνώση, αλλά προσιτός στην πίστη. Αυτόν τον ουράνιο κόσμο, οι πιστοί τον βλέπουν με τα ''μάτια της ψυχής''. 

Ενώ το αντικείμενο της επιστήμης είναι πραγματικό, υπάρχει αντικειμενικά, η θρησκεία δεν έχει κανένα πραγματικό αντικείμενο, το αντικείμενό της είναι επινοημένο, γιατί δεν υπάρχει κανένας θεός και κανένας υπερφυσικός κόσμος. Γι' αυτό και η θρησκεία είναι άγονο λουλούδι. 

Οι θεολόγοι δηλώνουν ότι η θρησκεία έχει σαν αντικείμενο τον τομέα του ''καθαρού πνεύματος'', την ψυχική ζωή των ανθρώπων, την ψυχική τους δραστηριότητα. Ωστόσο, πρώτο, δεν υπάρχει τομέας του ''καθαρού πνεύματος'', γιατί δεν υπάρχει ψυχική δραστηριότητα χωρίς την ύλη. Η ψυχική δραστηριότητα είναι προϊόν της υψηλά οργανωμένης ύλης, του ανθρώπινου εγκεφάλου. Δεύτερο, όλη η πνευματική, η ψυχική δραστηριότητα αποτελεί αντικείμενο ειδικής επιστήμης, της ψυχολογίας και δεν έχει καμιά δουλειά εδώ η θρησκεία. Τρίτο , η διδασκαλία του ακαδημαϊκού Ι. Π. Πάβλοφ και των μαθητών του για την ανώτερη νευρική δραστηριότητα, απέρριψε εντελώς τις φανταστικές θρησκευτικές επινοήσεις για την ''αθανασία της ανθρώπινης ψυχής''. 

Πηγή : Π. Α. Παβέλκιν ''Τι είναι θρησκεία'' 

Ο μονισμός της υλιστικής θεωρίας...

Ο μαρξιστικός φιλοσοφικός υλισμός απορρίπτει τη δυϊστική άποψη [ότι ανέκαθεν υπάρχουν δύο αντίθετες αρχές, η ύλη και η ιδέα] και θεωρεί ότι το ιδεατό αποτελεί αντανάκλαση του υλικού...''Αυτός είναι ο μονισμός της υλιστικής θεωρίας''΄[ Στάλιν].

...Η νόηση σαν αντανάκλαση αντιστοιχεί προς το αντανακλανώμενο, ως προς τη μορφή όμως είναι διαφορετική από εκείνο που αντανακλάται. Τα αντικείμενα των παραστάσεών μας διαφέρουν από τις παραστάσεις μας. Η ύλη είναι η αντικειμενική πραγματικότητα που υπάρχει έξω και ανεξάρτητα από τη συνείδηση, ενώ η συνείδηση όντας ιδιαίτερη ιδιότητα του εγκεφάλου, υπάρχει μόνο ''μέσα μας'', είναι ιδεατή. Η ταύτιση ύλης και συνείδησης οδηγεί στη σύγχυση του υλισμού με τον ιδεαλισμό...Το ιδεατό, έλεγε ο Μαρξ, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το υλικό, μεταφερμένο στο ανθρώπινο κεφάλι και μετασχηματισμένο μέσα σ' αυτό. Αυτό όμως δεν σημαίνει καθόλου ότι το ιδεατό και το υλικό είναι ταυτόσημα, ότι δεν υπάρχει μεταξύ τους καμία διαφορά.

Η νόηση δεν πρέπει να αποσπάται από την ύλη, από τον εγκέφαλο σαν όργανο της νόησης, θα ταν όμως μεγάλο λάθος πάνω σ' αυτή τη βάση να ταυτίζουμε τη νόηση με την ύλη, με τον εγκέφαλο. Η νόηση συνδέεται κατ' αναγκαίο τρόπο με τα βιοχημικά και φυσιολογικά προτσές που συντελούνται στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Τα προτσές αυτά αποτελούν την υλική βάση της νόησης, χωρίς αυτά η νόηση είναι αδύνατη... Η νόηση είναι αδύνατο να υπάρχει χωρίς την ύλη, ενώ η ύλη υπάρχει ανεξάρτητα από τη σκέψη, από τη νόηση. Συνεπώς το υλικό μπορεί να υπάρχει χωρίς το ιδεατό, ενώ το ιδεατό δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς το υλικό...Η εξέλιξη της συνείδησης βρίσκεται σε εξάρτηση από την εξέλιξη της φύσης και της κοινωνίας, από τα υλικά προτσές που συντελούνται στον εξωτερικό κόσμο. Ορισμένες υλικές αλλαγές προκαλούν τελικά αντίστοιχες αλλαγές στη συνείδησή μας.

Από το βιβλίο ''Διαλεκτικός υλισμός'' της Ακαδημίας Επιστημών ΕΣΣΔ 

Τα θρησκευτικά δόγματα αντιφάσκουν στα γεγονότα, στην πείρα, στη ζωή

Διαποτισμένη από δογματισμό και φανταστικό περιεχόμενο, η θρησκεία δεν στηρίζεται σε αποδείξεις, αλλά στην τυφλή πίστη για την ορθότητα της ''αγίας'' γραφής.

Η επιστήμη και η πείρα της ζωής των ανθρώπων, μας λένε, π.χ, ότι από το τίποτε είναι αδύνατο να δημιουργηθεί κάτι. Η θρησκεία όμως διακηρύσσει το δόγμα σύμφωνα με το οποίο όλος ο κόσμος, όλα τα υπάρχοντα δημιουργήθηκαν από το θεό εκ του μηδενός. Όλη η πρακτική της ανθρωπότητας, όλη η καθημερινή εμπειρία, η ζωή, η επιστήμη, τα γεγονότα μας λένε, ότι η ύλη, η φύση υπάρχει και αναπτύσσεται αυτή καθαυτή, ότι κανένας θεός δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρξει. Ωστόσο οι πιστοί αποστηθίζοντας τα θρησκευτικά δόγματα υποστηρίζουν με ισχυρογνωμοσύνη : ''Εμείς πιστεύουμε ότι ο θεός δημιούργησε όλο τον κόσμο''.

Η επιστήμη, η πείρα, εκατομμύρια γεγονότα λένε ότι η ζωή και ο θάνατος, η βροχή και η ξηρασία, η καλή και η κακή σοδειά, η υγεία και η αρρώστια, όλα αυτά είναι φυσικά φαινόμενα, που προκαλούνται από φυσικές αιτίες. Αντίθετα όμως προς αυτό οι πιστοί υποστηρίζουν : ''Όλα εξαρτώνται από τη θέληση του θεού''. Ο πιστός, αντί να ενεργεί σωστά, σύμφωνα με την υλιστική κοσμοθεωρία και την επιστήμη, δέεται στο θεό για να απαλλαγεί από την αρρώστια, να μαζέψει καλή σοδειά, να προλάβει την ξηρασία ή ένα άλλο κακό.

Κάθε υγειώς σκεπτόμενος άνθρωπος ξέρει πολύ καλά ότι η γυναίκα που έγινε μητέρα και γέννησε αγόρι ή κορίτσι δεν μπορεί να μείνει παρθένος. Οι πιστοί όμως τυφλά επαναλαμβάνουν το δόγμα της εκκλησίας και βεβαιώνουν : '' Η Μαρία η μητέρα του θεού έμεινε και μετά τον τοκετό παρθένος''.

Η υλιστική επιστήμη και όλη η καθημερινή εμπειρία της ζωής της ανθρωπότητας μας λένε ότι η μονάδα δεν μπορεί να είναι ίση με το τρία, όμως οι πιστοί υποστηρίζουν : ο θεός είναι ένας, άλλα ταυτόχρονα και τρία πρόσωπα : θεός - πατήρ, θεός - υιός και θεός - άγιο πνεύμα. Πώς τρεις θεοί αποτελούν ένα πρόσωπο, πώς η μονάδα μπορεί να είναι ίση με τρεις μονάδες, κανείς από τους πιστούς και τους παράγοντες της εκκλησίας δεν μπορεί να μας το εξηγήσει, γιατί είναι ακατανόητο, αδύνατο, αντιφάσκει στη ζωή.

Για να υποχρεώνουν τους ανθρώπους να πιστεύουν σ' αυτά τα δόγματα, οι υποστηρικτές της θρησκείας καταφεύγουν σε νέα επινόηση και δηλώνουν ότι αυτό είναι : ''θείο μυστικό, ανεξιχνίαστο για το ανθρώπινο πνεύμα''.

Τα δόγματα αυτά δεν έχουν αποδείξεις, αντιφάσκουν στη ζωή, όμως οι πιστοί τα παραδέχονται σαν σωστά.

Με το να ανακηρύσσει, η θρησκεία, τα δόγματα της πίστης αλήθειες, που πάρθηκαν από το θεό, και να απαιτεί την αναντίρρητη αποδοχή αυτών των ''αληθειών'', συσκοτίζει τη συνείδηση των πιστών, τους διδάσκει να πιστεύουν τυφλά χωρίς να εξετάζουν τα γεγονότα, τους καλλιεργεί την αδιαφορία για την επιστήμη, τους νόμους της, τα γεγονότα, την πραγματικότητα.

Από το βιβλίο ''Τι είναι θρησκεία'' του Παβέλκιν Π.Α.

Η υλιστική κοσμοθεωρία και η δημιουργία...

Πως, όμως, μπορούμε να αιτιολογήσουμε το ότι η υλιστική κοσμοθεωρία ή η υλιστική φιλοσοφία δίνει τη σωστή απάντηση στο ζήτημα του αν ο κόσμος δημιουργήθηκε από το Θεό ή όχι;

Δεν υπάρχει γενικά κανείς επιστήμονας και καμιά επιστήμη που θα υποστήριζαν στα σοβαρά, πως από το τίποτε θα μπορούσε να δημιουργηθεί κάτι. Κάτι περισσότερο: η επιστήμη λέει, ότι από το τίποτε δεν μπορεί να προκύψει τίποτε. Η επιστήμη γνωρίζει, πως όλα όσα υπάρχουν στον κόσμο έχουν μια αρχή και ένα τέλος (με την έννοια, βέβαια, της εμφάνισης και της εξαφάνισης). Όμως, η επιστήμη ξεκινάει πάντοτε από το ερώτημα: Το σπίτι αυτό κατασκευάστηκε κάποτε˙ από τι κατασκευάστηκε; Έτσι, καταλήγουμε σε πολύ απλά πράγματα, σε υλικά, όπως: ξύλα, πέτρες, καρφιά, τσιμέντο κλπ. Από το τίποτε, δεν μπορεί κανείς να χτίσει σπίτι. Ό,τι υπάρχει δεν δημιουργήθηκε απλά και μόνο, δημιουργήθηκε από κάτι άλλο που υπήρχε προηγούμενα. Και ό,τι υπάρχει σήμερα, κάποτε θα παρέλθει. Όμως, αυτό που παρέρχεται δεν διαλύεται στο τίποτε, μεταβάλλεται σε κάτι άλλο.

Δηλαδή: Από το τίποτε δεν μπορεί να προκύψει τίποτε και κάθε τι που υπάρχει μεταβάλλεται σε κάτι άλλο. Αυτό γνωρίζει κι αυτό λέει η επιστήμη για τον κόσμο. Ο κόσμος αυτός βρίσκεται σε ένα αδιάκοπο προτσές εμφάνισης και εξαφάνισης. Συνεχώς γεννιέται κάτι το καινούργιο και πεθαίνει το παλιό. Το καινούργιο, όμως, που γεννιέται δεν προκύπτει από το τίποτε, αλλά, επίσης, από κάτι άλλο, όπως, τελικά, δεν ανάγεται στο τίποτε, αλλά περνά σε κάτι άλλο. Έτσι, η επιστήμη δείχνει, ότι ο αιώνια μεταβαλλόμενος κόσμος αποτελεί το μοναδικό Είναι που γνωρίζουμε. Η αναγνώριση αυτής της αλήθειας αποτελεί χαρακτηριστική θέση του υλισμού.

Από το βιβλίο του Ρόμπερτ Στάιγκερβαλντ ''Μαρξιστική φιλοσοφία Βασικές έννοιες και αρχές''

Οι δύο σκέψεις...

«Στον κόσμο ζουν δύο σκέψεις: η μια ατενίζει θαρρετά προς τα σκοτάδια των αινιγμάτων της ζωής και προσπαθεί να τα ξεδια­λύνει. Η άλλη θεωρεί πως τα μυστικά είναι ανεξήγητα και στο φόβο της μπροστά σ' αυτά, τα θεοποιεί.

Για τη μια δεν υπάρχει το αγνώσιμο υπάρχει μόνο το μη γνωσμένο. Η άλλη πιστεύει πως ο κόσμος είναι για πάντα αγνώσιμος.

Η πρώτη πορεύεται ανάμεσα στο χάος των φαινομένων της ζωής, αγγίζοντας άφοβα το καθετί στο δύσκολο δρόμο της και ζωογονώντας ολοένα τη δύναμή της, υποχρεώνει ακόμα και τις βουβές πέτρες να μιλάνε εκφραστικά για την αρχή της ζωής. Η δεύτερη ρίχνεται δειλά μια εδώ, μια εκεί, πασχίζοντας μάταια να βρει μια δικαιολογία για την ύπαρξή της.
- Υπάρχω άραγε; αναρωτιέται, ενώ η πρώτη λέει:
- Εγώ δρω!

Η πρώτη αρκετά συχνά αφήνει να τη βασανίζει η αμφιβολία για τη δύναμή της, αλλά η κρυάδα του σκεπτικισμού αμέσως τη θερα­πεύει και πιο δυνατή τώρα, βλέπει και πάλι το σκοπό της ύπαρξης στη δράση. Η δεύτερη ζει πάντα με το φόβο μπροστά στον εαυτό της. Της φαίνεται πως έξω απ' αυτήν υπάρχει κάτι ανώτερο - μια αρχή συγγενική της, αλλά εχθρική, που φυλάει άγρια το μυστικό της ύπαρξής της.

Ο σκοπός της πρώτης είναι η ατελεύτητη κίνηση από τη μια αλήθεια στην άλλη, για να φτάσει στην τελική, όποια κι αν είναι αυτή. Ο σκοπός της δεύτερης είναι να βρει στον κόσμο της αιώ­νιας κίνησης, των αιώνιων ταλαντεύσεων ένα νεκρό σημείο και να στηρίξει πάνω του ένα αδιαφιλονίκητο δόγμα, να καθηλώσει το πνεύμα της έρευνας και της κριτικής με τα σιδερένια δεσμά της επιβολής.

Η μια φιλοσοφεί από αγάπη στη σοφία, γιατί πιστεύει θαρρα­λέα στη δύναμή της. Η άλλη σκέφτεται φοβισμένα, ελπίζοντας να νικήσει το φόβο.

Και οι δύο είναι ελεύθερες: η μια όπως η κάθε ενέργεια, η άλλη σαν αδέσποτο σκυλί γαβγίζει μπροστά σε κάθε πόρτα, που πίσω της νιώθει θαλπωρή, ησυχία και ευτελή άνεση.

Πολύ συχνά, η δεύτερη αυτή σκέψη σέρνεται στα προαύλια των ναών ζητιανεύοντας ελεημοσύνη από τη δύναμη που δημι­ούργησε η ίδια με το φόβο της.

Αυτή εδώ, καθώς σαπίζει, δηλητηριάζει τη γη με το δηλητήριο του μυστικισμού, ενώ η πρώτη σκέψη στολίζει στο διάβα της τον κόσμο με τα δώρα της τέχνης και της επιστήμης».


Μ. Γκόρκι, Άπαντα, ρωσ. έκδ.,1951, τόμ. 14, σελ. 207-208.

Το άπειρο του χώρου και του χρόνου

Μια από τις σπου­δαιότατες ιδιότητες του χώρου και του χρόνου είναι το άπειρο τους. Η ύλη είναι άπειρη στο χώρο και υπάρχει αιώνια μέσα στο χρόνο. Το άπειρο του χώρου σημαίνει την απεριόριστη έκταση του κόσμου προς όλες τις κατευθύνσεις. Το σύμπαν δεν έχει όρια. Το άπειρο του χρόνου σημαίνει ότι ποτέ δεν υπήρξε αρχή του κόσμου και ότι η εξέλιξή του ποτέ δε θα έχει τέλος.

Η σύγχρονη φυσιογνωσία δείχνει ότι η ύλη δεν μπορεί ούτε να δημιουργηθεί ούτε να καταστραφεί. Η αφθαρσία της ύλης και η εναλλαγή των μορφών κίνησής της, εναλλαγή που δε σταματά ποτέ, αποτελούν απόδειξη της αιωνιότητας του υλικού κόσμου. Ο υλικός κόσμος ήταν πάντα και θα είναι αιώνια κινού­μενη, αιώνια εξελισσόμενη ύλη, που υπάρχει στο χώρο και στο χρόνο.

Η σύγχρονη αστρονομία εισχωρεί ολοένα και βαθύτερα στους απέραντους χώρους του σύμπαντος, συμπεριλαμβάνει στη μελέτη της ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό ουράνιων σωμάτων. Οι σοβιετικοί επιστήμονες, καθοδηγούμενοι συνειδητά από το διαλεκτικό υλισμό, ξεσκεπάζουν τις αντιεπιστημονικές επινοήσεις και τον απροκάλυπτο παπαδισμό, που προπαγανδίζουν οι σύγ­χρονοι αστοί επιστήμονες. Οι επιστήμονες αυτοί καταντούν να παραδέχονται το πεπερασμένο του κόσμου, το περιορισμένο του στο χρόνο και στο χώρο και μάλιστα «υπολογίζουν» πριν από πόσα χρόνια δημιουργήθηκε ο κόσμος.

Τα δεδομένα της σύγχρονης επιστήμης μαρτυρούν το άπειρο του υλικού κόσμου στο χώρο και στο χρόνο. Η γη μας είναι ένας από τους πλανήτες του ηλιακού συστήματος. Ο ήλιος είναι απλώς και μόνο ένα από τα δισεκατομμύρια άστρα που αποτε­λούν το γιγάντιο αστρικό σύστημα, που ονομάζεται Γαλαξίας. Οι διαστάσεις του Γαλαξία μας είναι κάπου 100 χιλιάδες έτη φωτός, και το έτος φωτός είναι ίσο με την απόσταση που δια­νύει το φως στο διάστημα ενός έτους— και όπως είναι γνωστό το φως σ’ ένα δευτερόλεπτο διανύει απόσταση 300 χιλιάδες χι­λιόμετρα. Πολύ πέρα από τα όρια του Γαλαξία μας υπάρχει αμέτρητο πλήθος από άλλα παρόμοια αστρικά συστήματα, που στο σύνολό τους αποτελούν ένα ακόμα πιο εκτεταμένο σύστημα, το λεγόμενο Μεταγαλαξία. Στο μέτρο που τελειοποιούνται τα αστρονομικά όργανα και οι μέθοδες παρατήρησης ανακαλύπτονται ολοένα και νέοι αστρικοί κόσμοι. Ερευνώνται ολοένα και πιο απομακρυσμένες περιοχές του κοσμικού χώρου. Μπορούμε να κρίνουμε πόσο μεγάλες είναι οι διαστάσεις της μελετώμενης πε­ριοχής του σύμπαντος από το γεγονός ότι από τα απομακρυ­σμένα αντικείμενα του αστρικού κόσμου το φως φτάνει ως τη γη σε διάστημα μεγαλύτερο από ένα εκατομμύριο χρόνια.

Όλα τα δεδομένα της σύγχρονης επιστήμης μαρτυρούν την αληθινότητα της διδασκαλίας του διαλεκτικού υλισμού για το χώρο και το χρόνο. Η διδασκαλία αυτή αποτελεί ασφαλή πυξίδα για τις παραπέρα επιστημονικές έρευνες των ιδιοτήτων του χώρου και του χρόνου.


Από το βιβλίο ''Διαλεκτικός Υλισμός'', Ακαδημίας Επιστημών ΕΣΣΔ